De Stand van Zaken

De gemeente Heerlen heeft op dit moment (januari 2026) nog geen algoritmes officieel geregistreerd in het landelijke Algoritmeregister van de Nederlandse overheid. Een gerichte zoekactie in het register levert geen resultaten op voor Heerlen. Hoewel steeds meer gemeenten hun algoritmes daar publiceren – per januari 2026 zijn dat 342 van de 342 Nederlandse gemeenten aangesloten, met 1.326 gepubliceerde algoritmebeschrijvingen – staat Heerlen momenteel nog niet in de lijst van publicerende organisaties.

Het is belangrijk te benadrukken dat deelname aan het Algoritmeregister momenteel nog niet verplicht is voor overheidsorganisaties, hoewel die verplichting er wel aankomt.

Voorgenomen inzet van AI (Handhaving & Toezicht)

Toch zijn er vanuit de context van transparantie en recente gemeentelijke stukken een aantal systemen en voornemens bekend. Begin 2025 heeft het college van B&W in antwoord op raadsvragen aangegeven dat zij de inzet van AI overwegen voor de volgende specifieke taken:

1. Beoordeling van bodemrapportages

AI kan meetwaarden in rapportages toetsen aan grenswaarden en een conceptmemo opstellen voor een menselijke medewerker. Bron: Beantwoording raadsvragen, 24 januari 2025

2. Toetsen aan het Omgevingsplan

Het verkennen of AI kan helpen nagaan of situaties voldoen aan de voorschriften van het bestemmingsplan/Omgevingsplan. Ook hierbij blijft controle door een medewerker essentieel. Bron: Beantwoording raadsvragen, 24 januari 2025

3. Planning en beleid

Het gebruik van AI bij het opstellen van planningen, formulieren en beleidsstukken, zoals het Handhavingsuitvoeringsprogramma. Bron: Beantwoording raadsvragen, 24 januari 2025

Belangrijk: In dezelfde antwoorden benadrukt het college dat AI bij toezicht en handhaving Omgevingsrecht nog niet wordt ingezet, maar dat er wel over wordt nagedacht. Een werkgroep verkent momenteel de mogelijkheden en risico’s van AI-gebruik voor de gehele organisatie.

Social Digital Twin (Limburg-breed project)

Heerlen werkt samen met partners aan een Social Digital Twin. Dit is een digitaal model van de stad dat data gebruikt om de leefbaarheid en veiligheid in buurten in kaart te brengen en te voorspellen.

In juli 2025 kreeg Heerlen de subsidietoekenning van 5 miljoen euro uit het Europese Urban Initiative (EUI) programma voor dit project. Heerlen was een van de 20 geselecteerde steden uit 110 aanvragen uit 23 EU-landen. Bron: Shift Limburg, 15 juli 2025

De Social Digital Twin is uniek: het wordt de eerste in Europa. Fysieke digital twins bestaan al, maar de ‘Social Digital Twin’ combineert informatie over leefbaarheid en sociale veiligheid met AI-technologie.

Het project bevindt zich in de ontwikkel- en uitvoeringsfase:

• Startfase: April 2025 – oktober 2025 (voorbereiding met experts)
• Implementatiefase: Oktober 2025 – maart 2029

Partners in het project zijn:

• Politie Innovation Lab (Ilab)
• Universiteit Maastricht – BISS
• JENS
• Dutch CPTED Chapter / Stichting Veilig Ontwerp en Beheer (SVOB)
• Brightlands Smart Services Campus
• Buurtteams Heerlen

Bron: Shift Limburg, 15 juli 2025

Urban Data Center (UDC)

Sinds november 2016 heeft Heerlen een Urban Data Center in samenwerking met het CBS. Hier worden grote hoeveelheden data geanalyseerd om verbanden te leggen op thema’s als jeugdhulp, armoede en energietransitie.

In februari 2019 kreeg het Urban Data Center een nieuwe focus: het ondersteunen van het landelijke actieprogramma ‘Kansrijke Start’ met als doel de vooruitzichten te verbeteren voor de jongste leeftijdsgroep in Heerlen. Hierbij werken overheid, maatschappelijk werkers, medische partners, zorgverzekeraars en kennisinstellingen samen.

Het Urban Data Center bevindt zich op de Brightlands Smart Services Campus in Heerlen. Bron: CBS, Urban Data Centre Heerlen

Hoewel dit vaak valt onder ‘data-analyse’ en niet altijd onder ‘impactvolle beslisalgoritmes’, vormt dit de basis voor datagedreven sturing.

Procesautomatisering (Sociaal Domein)

De gemeente werkt aan het ‘slimmer en efficiënter’ maken van het sociaal domein in samenwerking met adviesbureau Möbius. Hierbij worden handmatige handelingen geautomatiseerd en overbodige processtappen geëlimineerd.

Concrete resultaten zijn onder andere:

• Eliminatie van diverse overbodige stappen
• Automatisering van handmatige handelingen
• Realisatie van een koppeling voor geautomatiseerd berichtenverkeer
• Overstap van vele losse applicaties naar één geïntegreerd systeem

Bron: Consultancy.nl, 15 september 2025

Hoewel dit vaak gaat om eenvoudige procesregels, is de grens met algoritmes dun. Kenny Goddery, informatiemanager bij de gemeente Heerlen, benadrukt: “Het gaat hierbij niet alleen om een softwarevervanging, maar een bredere optimalisatie van onze werkzaamheden.”

Inzet van Drones bij Handhaving

Naast AI overweegt Heerlen ook de inzet van drones, die op twee manieren al zijn gebruikt:

1. Handhavingscasussen: Bij grote handhavingsacties worden gedetailleerde luchtfoto’s gemaakt die gekoppeld worden aan kaartmateriaal en bestemmingsplannen
2. Monumentale panden: Het vastleggen van de binnen- en buitentoestand van monumentale panden met 3D-modellering

Belangrijke privacywaarborgen:

• Opnamegebied beperkt tot het specifieke perceel
• Betrokkenen worden vooraf geïnformeerd
• Drones vliegen op grote hoogte, waardoor personen niet herkenbaar zijn
• Uitvoering door gecertificeerd bedrijf

Bron: Beantwoording raadsvragen, 24 januari 2025

Samenvatting Transparantie

In zijn antwoorden op raadsvragen benadrukt het college dat zij zich bewust zijn van mogelijke risico’s en daarom “zorgvuldig en verantwoord te werk zullen gaan, met aandacht voor controle en een goed evenwicht tussen wat we willen, kunnen en mogen.” Hierbij houdt de gemeente zich aan alle wettelijke en ethische regels, met nadruk op:

• Transparantie
• Privacy
• Cyberveiligheid
• Ethiek

De gemeenteraad heeft hierin een belangrijke toezichthoudende rol en zal regelmatig geïnformeerd worden over de voortgang en betrokken worden bij belangrijke beslissingen. Deze inzichten worden ook gedeeld met inwoners en ondernemers.

Bij het gebruik van nieuwe technologie waar persoonsgegevens worden verwerkt, werkt Heerlen conform de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de AI-Verordening.

Context: Landelijke Situatie

Het is goed om te beseffen dat Heerlen niet alleen staat. Uit recent onderzoek blijkt dat slechts 114 van de 342 Nederlandse gemeenten actief zijn in het algoritmeregister (januari 2025). Dit betekent dat meer dan de helft van de Nederlandse gemeenten nog geen algoritmes heeft geregistreerd. Bron: De Volkskrant, 27 januari 2025

Omdat Heerlen nog geen algoritmes in het landelijke register heeft staan, is het voor burgers op dit moment lastig om exact te controleren welke rekenmodellen of selectiecriteria de gemeente achter de schermen hanteert.

Wilt u meer weten?

Als u specifiek wilt weten hoe de gemeente Heerlen omgaat met algoritmische transparantie, kunt u:

• Via de website van de gemeente zoeken op “Algoritmekader” of “AI-beleid”
• De voortgang opvragen van eventuele moties over het “Algoritmeregister” in de gemeenteraad
• Het landelijke Algoritmeregister raadplegen
• Contact opnemen met de gemeenteraad voor vragen over algoritmische transparantie

Bronnen:

• Algoritmeregister Nederland – Dashboard
• Beantwoording raadsvragen AI en drones – Gemeente Heerlen, 24 januari 2025
• Social Digital Twin project – Shift Limburg, 15 juli 2025
• CBS Urban Data Centre Heerlen
• Möbius procesoptimalisatie sociaal domein – Consultancy.nl, 15 september 2025