Door Redaktie
Het datacenter paradox tijdens gemeenteraadsverkiezingen.
Een analyse van de spanning tussen lokale politiek, economische infrastructuur en de houdgreep van Big Tech
Veel Nederlanders storen zich aan het feit dat de oppositiepartijen zoals de ChristenUnie, PvdA en GroenLinks zich , rond de a.s. gemeenteraads verkiezingen, fel verzetten tegen de groei van datacenters. Maar staan ze nu écht zo verrast als ze beweren? Een diepe duik in de feiten, stemgedrag en de rol van Amsterdam als digitaal knooppunt werpt een ongemakkelijk licht op deze kwestie.
De Aanzuigende Werking van AMS-IX: Economische Logica
De vraag waarom tech-giganten als Meta, Microsoft en Google naar Nederland komen, heeft een glashelder antwoord: de Amsterdam Internet Exchange (AMS-IX). Dit internetknooppunt is na IX.br in Brazilië het grootste ter wereld en handelt een enorm deel van het Europese internetverkeer af. AMS-IX
Voor datacenters is nabijheid tot AMS-IX cruciaal vanwege lage latentie (vertraging). Hoe dichter bij het knooppunt, hoe sneller data uitgewisseld kan worden. Dit maakt Amsterdam – en bij uitbreiding de regio – economisch aantrekkelijk. Het is niet vreemd, maar logisch dat bedrijven hier willen vestigen. Deze technische realiteit wordt echter zelden expliciet benoemd in het politieke debat.
De Argumenten van de Oppositie: ChristenUnie en PvdA-GroenLinks
Hierbij de nuancering: de argumenten tegen datacenters zijn niet ongegrond. Ze vallen uiteen in drie categorieën:
- Ruimte & Landschap
Nederland kampt met schaarse ruimte. De enorme “blokdozen” van hyperscalers zoals Meta (Zeewolde) of Microsoft (Hollands Kroon) domineren het landschap en concurreren met woningbouw en natuur. - Energie & Klimaat
Datacenters verbruiken 4,6% van alle Nederlandse elektriciteit (5.100 GWh in 2024), vergelijkbaar met het verbruik van bijna 2 miljoen huishoudens, blijkt uit cijfers van het CBS. Dat percentage steeg van 3,3% in 2021 naar 4,6% in 2024. De groei lijkt eerder af te vlakken dan te stoppen.
Bovendien wordt restwarmte vaak niet efficiënt benut, waardoor potentiële duurzaamheidswinst blijft liggen. Vanuit klimaatperspectief is dit moeilijk te verdedigen.
- Soevereiniteit & de “Houdgreep”
Het meest pijnlijke argument: Nederland zit “in de houdgreep” van Amerikaanse Big Tech. Recente data-onderzoek door de NOS onthulde dat 67% van de 16.500 onderzochte Nederlandse domeinnamen (overheden, zorg, scholen) gekoppeld is aan minstens één Amerikaanse clouddienst. Het marktaandeel van Microsoft alleen al is 49%.
Zoals GroenLinks-PvdA Kamerlid Barbara Kathmann stelt: “Ons land ligt aan het infuus van de techbro’s van Trump en de helft daarvan bij één merk. Dat dit zo ontspoord is, is onbegrijpelijk.”
Amerikaanse wetgeving (Cloud Act) geeft inlichtingendiensten toegang tot data, ook als die in Europa zijn opgeslagen. Microsoft rapporteerde dat Amerikaanse diensten in de tweede helft van 2024 57 keer om Europese data vroegen (dit zijn er in de praktijk veel meer).
De Politieke Dynamiek: “Vermoorde Onschuld”?
Nu komt de kern van de zaak: spelen oppositiepartijen de vermoorde onschuld? Het antwoord is gewogen, maar ongemakkelijk.
Casus 1: Zeewolde – PvdA/GroenLinks stemde VOOR Meta-datacenter
In december 2021 stemde de gemeenteraad van Zeewolde over het omstreden Meta-datacenter (het grootste van Nederland). De uitslag: 11 stemmen voor, 8 tegen.
Het cruciale detail? PvdA/GroenLinks gaf de doorslag door VOOR te stemmen. Raadslid Yvonne van Bruggen (PvdA) verklaarde dit als een “ontzettend lastig besluit”, maar koos uiteindelijk voor economische argumenten en duurzaamheidsafspraken. Tweakers rapporteerde dat dit leidde tot een politieke breuk: GroenLinks zei na 16 jaar de samenwerking op omdat leden zich niet vertegenwoordigd voelden. De Stentor meldde dat de lokale GroenLinks-afdeling “teleurgesteld” was.
De ironie: Diezelfde partijen die nu landelijk fel tegen datacenters zijn, gaven lokaal groen licht. Meta zag later af van de bouw na nationale ophef, maar de politieke hypocrisy blijft.
Casus 2: Hollands Kroon – Beslissingen achter gesloten deuren
In Hollands Kroon (Microsoft en Google datacenters) concludeerde onderzoeksbureau Berenschot dat de gemeente “te weinig oog had voor inwoners”. De besluitvorming gebeurde in een “kleine kring van wethouders en ambtenaren”, waarbij de gemeenteraad pas achteraf werd geïnformeerd. Volkskrant
Berenschot noteerde: “De gemeenteraad werd alleen betrokken bij bestemmingsplanwijzigingen, niet bij strategische keuzes.” Maar de raad – waar ook ChristenUnie en andere partijen in zaten – vroeg zelf niet om aanvullende informatie of debat.
Het “Voortschrijdend Inzicht”-Argument
Partijen verdedigen zich met het argument van “voortschrijdend inzicht”: wat in 2009-2015 als economische kans werd gezien, blijkt nu een ecologische en geopolitieke prijs te hebben. Het Rathenau Instituut stelt terecht dat Nederland geen heldere visie heeft op wat “digitaal koploper” betekent.
Maar: Deze argumentatie wordt ondergraven door:
- Bestemmingsplannen voor deze datacenters werden vaak al 5-10 jaar geleden vastgesteld
- Lokale fracties stemden destijds in of lieten het passeren
- De plotselinge fellheid lijkt electoraal gemotiveerd (NIMBY-effect: Not In My Backyard)
Conclusie: Een Ongemakkelijke Waarheid
Ja, de argumenten tegen ongebreidelde datacentergroei zijn valide:
- ✅ Energieverbruik is torenhoog (4,6% van Nederlands totaal)
- ✅ Restwarmte wordt te weinig benut
- ✅ Nederlandse digitale soevereiniteit staat onder druk (67% afhankelijk van VS-cloud)
- ✅ Ruimte is schaars
Maar nee, oppositiepartijen kunnen niet doen alsof ze verrast zijn:
- ❌ PvdA/GroenLinks stemde IN Zeewolde VOOR het Meta-datacenter
- ❌ Gemeenteraden waar ChristenUnie deel van uitmaakte, lieten plannen passeren
- ❌ De aanzuigende werking van AMS-IX was geen geheim
- ❌ De plotselinge felheid valt samen met mediaophef en verkiezingen
De werkelijkheid: Lokale afdelingen scoorden decennialang op economische groei. Nu de publieke opinie is gekeerd en de geopolitieke situatie veranderd (Trump, soevereiniteit), switchen dezelfde partijen naar een anti-datacenter-standpunt. Dat is geen vermoorde onschuld, maar politiek opportunisme.
De échte vraag blijft onbeantwoord: Welke digitale infrastructuur wil Nederland, en tegen welke prijs? Tot die fundamentele discussie is gevoerd, blijft het datacenter-debat een schijngevecht tussen economische beloftes en ecologische bezwaren – waarbij partijen hun eigen eerdere rol te gemakkelijk vergeten.
Bronnen:
- CBS: Datacenters verbruiken 4,6% van elektriciteit
- NOS: Nederland hangt aan Amerikaans tech-infuus
- Volkskrant: Hollands Kroon onderzoek Berenschot
- Rathenau Instituut: Met alleen verbod zijn we er niet
- De Stentor: GroenLinks breekt met PvdA Zeewolde