Gaia-X

Dat Gaia-X na vijf jaar nog steeds aanvoelt als een “geheim project”, komt vooral door wat het wel en wat het niet is. Veel mensen verwachtten een Europese tegenhanger van Google Drive of AWS, maar de realiteit is veel abstracter en technischer.

Hieronder leg ik uit wat Gaia-X precies is en waarom het nog niet is doorgebroken bij het grote publiek.

Wat is Gaia-X precies?

Gaia-X is geen cloudaanbieder. Je kunt er geen account aanmaken om je foto’s op te slaan. In plaats daarvan is het een stelsel van afspraken en standaarden – een federatieve infrastructuur voor data-uitwisseling.

Het initiatief werd in oktober 2019 gelanceerd door de Franse en Duitse ministers van Economische Zaken, Bruno Le Maire en Peter Altmaier, en is in juni 2020 officieel van start gegaan Wikipedia.

De kernprincipes:

• Data-soevereiniteit: Het idee is dat jij als eigenaar van de data altijd de controle houdt over waar je data staat, wie erbij mag en wat ermee gebeurt OECD
• Onafhankelijkheid van Big Tech: Ervoor zorgen dat Europese cloudaanbieders en bedrijven veilig data met elkaar kunnen delen zonder afhankelijk te zijn van Amerikaanse of Chinese techreuzen
• Data Spaces: Gaia-X richt zich op specifieke sectoren zoals zorg, automotive, energie en productie, waar bedrijven binnen hun eigen “data space” veilig informatie kunnen uitwisselen volgens Europese regels (GDPR) Gaia-X

In november 2025 heeft Gaia-X de Trust Framework 3.0 ‘Danube’ gelanceerd tijdens de Gaia-X Summit in Porto, een belangrijke mijlpaal die domein- en geografische extensies mogelijk maakt Gaia-X Summit 2025.

Waarom is het na 5 jaar nog zo onbekend?

Er zijn vier belangrijke redenen waarom Gaia-X nog niet “top of mind” is bij de gemiddelde burger of ondernemer:

1. Het is “onzichtbare” techniek

Gaia-X is een backend-project. Het gaat over protocollen, certificaten en standaarden – de Digital Clearing House (GXDCH) controleert bijvoorbeeld of aanbieders voldoen aan Gaia-X regels Gaia-X Digital Clearing House.

Als het werkt, merk je er als gebruiker niets van; je gebruikt gewoon een app of clouddienst die toevallig “Gaia-X compliant” is. Het mist een tastbaar product zoals een iPhone of een zoekmachine.

2. Te veel koks in de keuken

Het project is een samenwerking tussen honderden bedrijven en overheden (vooral Frankrijk en Duitsland). Dit zorgt voor bureaucratische traagheid.

Zoals Politico in 2021 rapporteerde, leidde de complexe governance structuur tot “chaos en interne strijd” in de beginjaren Politico. Terwijl Amerikaanse techbedrijven in vijf jaar hele AI-revoluties ontketenen, was Gaia-X lange tijd vooral bezig met het definiëren van juridische kaders en technische labels.

3. De “Trojaanse paarden”

Een groot punt van kritiek is dat ook Amerikaanse partijen zoals Microsoft, Google en Amazon lid zijn geworden van de Gaia-X vereniging. Critici stellen dat dit de Europese onafhankelijkheid verwatert Politico en het project aan focus en geloofwaardigheid doet verliezen Bert Hubert.

De Amerikaanse techreuzen, die circa 70% van de Europese cloudmarkt controleren Leiden Law Blog, kritiseerden het project aanvankelijk maar werden later toch leden WSJ.

4. Gebrek aan “Airbus-focus”

In het begin werd Gaia-X de “Airbus van de cloud” genoemd. Maar waar Airbus een heel duidelijk product maakte (een vliegtuig), is de scope van Gaia-X zo breed geworden dat zelfs experts moeite hebben om uit te leggen wat het nu concreet oplevert op de korte termijn Forrester.

Hoe staat het er nu voor (2026)?

Inmiddels is Gaia-X de opstartfase voorbij en zien we concrete resultaten:

Operationele data spaces

• Catena-X: Het grootste succes tot nu toe. Dit automotive data space brengt bedrijven zoals BMW, Renault en BASF samen om veilig data te delen over de hele productieketen Gaia-X. Het project is Gaia-X compliant en dient als model voor Manufacturing-X initiatieven Catena-X
• Decade-X (aerospace) en Data4NuclearX (nucleaire sector): Deze sectoren tonen aan hoe strategische Europese industrieën het Gaia-X Trust Framework operationaliseren Gaia-X Summit 2025
• Meer dan 15 Europese data spaces zijn inmiddels actief in sectoren zoals gezondheidszorg, energie en mobiliteit Polytechnique Insights

Gecertificeerde diensten

In juli 2025 commiteerde de Europese cloud-vereniging CISPE zich aan het leveren van tot 3.000 Gaia-X trust-labelled cloudservices tegen november 2025 CISPE.

De eerste vijf bedrijven met Gaia-X Label level 3 certificering zijn:

• Cloud Temple
• Thésée DataCenter
• OPIQUAD
• OVHcloud
• Seeweb

“Season Two” van data spaces

Tijdens de Gaia-X Summit 2025 in Porto benadrukte Thibault Kleiner (Europese Commissie) dat Europa moet opschalen: “We hebben veel bereikt in termen van data spaces, standaarden en wetgeving. De tijd is aangebroken om op te schalen en te federeren” Gaia-X Summit 2025.

Zal het ooit bekend worden?

Waarschijnlijk niet bij het grote publiek, maar dat is ook niet per se het doel. Zoals Catherine Jestin (voorzitter Gaia-X Board en Executive Vice President Digital bij Airbus) het verwoordde:

“Digitale soevereiniteit is het vermogen om je digitale toekomst te controleren. Voor aerospace en defensie betekent dit het beschermen van intellectueel eigendom en bedrijfscontinuïteit. Data spaces zoals DECADE-X zijn kritische instrumenten om dit te bereiken. Gaia-X speelt een centrale rol omdat het Trust Framework deelnemers in staat stelt om veilig, automatisch en grensoverschrijdend samen te werken.” Gaia-X Summit 2025

Als het slaagt, wordt het de onzichtbare ruggengraat van hoe Europese bedrijven veilig met elkaar digitaal samenwerken – vergelijkbaar met hoe je als consument ook niet bewust bent van de TCP/IP protocollen die het internet mogelijk maken.

Overzicht van actieve Gaia-X Data Spaces

Op basis van recente informatie zijn de volgende sectoren actief met Gaia-X data spaces:SectorData SpaceBeschrijvingAutomotive Catena-X Supply chain data-uitwisseling in de auto-industrie Aerospace & Defensie Decade-X Bescherming van intellectueel eigendom in lucht- en ruimtevaart Nucleaire Energie Data4NuclearX Veilige data-uitwisseling in de nucleaire sector Gezondheidszorg Health Data Space Medische data-uitwisseling volgens GDPR Energie Energy Data Space Data-uitwisseling voor energietransitie Mobiliteit Mobility Data Space Grensoverschrijdende mobiliteitsdata Productie Manufacturing-X Industriële productie en supply chain

Bronnen: Gaia-X Lighthouse Projects, Gaia-X Hub Campus

Conclusie

Gaia-X blijft voor het grote publiek grotendeels onbekend omdat het infrastructuur is, geen product. Het is vergelijkbaar met de elektriciteitsnetten: onzichtbaar maar essentieel.

Met de lancering van Trust Framework 3.0 ‘Danube’ eind 2025 en concrete toepassingen in strategische industrieën zoals automotive (Catena-X) en aerospace (Decade-X), is Gaia-X definitief uit de conceptfase. Of het uiteindelijk slaagt hangt af van de vraag of Europa kan omgaan met de paradox: samenwerken met Amerikaanse techreuzen terwijl je probeert onafhankelijk van ze te worden.

Bronnen

• Gaia-X officiële website: https://gaia-x.eu/
• Gaia-X Summit 2025 Porto: https://gaia-x.eu/gaia-x-enters-season-two-of-dataspaces-and-digital-ecosystems-with-summit-2025/
• Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Gaia-X
• OECD Gaia-X Overview: https://www.oecd.org/en/publications/access-to-public-research-data-toolkit_a12e8998-en/gaia-x_db008090-en.html
• Catena-X Automotive Network: https://catena-x.net/
• Politico – Inside Gaia-X (2021): https://www.politico.eu/article/chaos-and-infighting-are-killing-europes-grand-cloud-project/