Nationale Veiligheid Boven Data-analyse

Na een uitgebreid risico-onderzoek van zeven jaar heeft Zwitserland definitief besloten om geen gebruik te maken van de data-analyse software van het Amerikaanse bedrijf Palantir Technologies. Het Zwitserse leger concludeerde dat de risico’s voor de nationale soevereiniteit te groot waren, ondanks de geavanceerde technologische mogelijkheden die de software biedt.

Zeven Jaar Lobbyen, Negen Keer Afgewezen

Volgens een grondig onderzoek door het Zwitserse online magazine Republik en het onderzoekscollectief WAV heeft Palantir tussen 2018 en 2025 intensief geprobeerd contracten te bemachtigen bij verschillende Zwitserse overheidsinstanties. Het bedrijf werd minstens negen keer afgewezen door verschillende federale agentschappen. SWI swissinfo.ch

Het onderzoek, gebaseerd op vrijheid-van-informatieverzoeken, bracht aan het licht hoe agressief Palantir lobbywerk voerde in Zwitserland, inclusief het opzetten van een Europees hoofdkantoor in Zürich.

Beoogde Toepassingen

Palantir heeft gedurende zeven jaar geprobeerd zijn software (met name het Gotham en Foundry platform) te verkopen aan verschillende Zwitserse instanties voor:

1. Militaire Inlichtingen

Het Zwitserse leger onderzocht de software voor het integreren en analyseren van complexe datastromen om een actueel “situatiebeeld” te creëren voor de inlichtingendienst. In 2020 diende Palantir een bod in voor het “IT-systeem van de inlichtingendienst van het leger”, maar werd afgewezen. The Guardian

2. Pandemiebestrijding

Het Federale Bureau voor Volksgezondheid (FOPH) overwoog tijdens de coronapandemie in 2020 de software te gebruiken om de verspreiding van COVID-19 en de effectiviteit van maatregelen in kaart te brengen. Palantir verwees daarbij naar hun werk voor de Britse NHS. Uiteindelijk koos het FOPH voor een concurrent. The Guardian

3. Politiewerk

Verschillende kantonale politiediensten toonden interesse in predictive policing en het koppelen van databases voor strafrechtelijk onderzoek, vergelijkbaar met toepassingen in andere landen.

Waarom Zwitserland Nee Zei: De Drie Doorslaggevende Risico’s

In december 2024 voltooide het Zwitserse leger een uitgebreide 20-pagina’s tellende risicoanalyse. De legerexperten kwamen tot een duidelijke conclusie: de risico’s wegen niet op tegen de voordelen. Het rapport identificeerde drie cruciale risicofactoren:

1. Toegang door Amerikaanse Inlichtingendiensten

Het explosieve rapport stelde vast: “Er bestaat de mogelijkheid dat gevoelige data toegankelijk zou kunnen zijn voor de Amerikaanse regering en inlichtingendiensten.” Morning Star

Omdat Palantir een Amerikaans bedrijf is, valt het onder Amerikaanse wetgeving zoals de Cloud Act en FISA (Foreign Intelligence Surveillance Act). De Zwitserse experts konden niet uitsluiten dat de Amerikaanse overheid via juridische middelen toegang zou kunnen eisen tot Zwitserse militaire of staatsgeheimen, ondanks officiële garanties van Palantir. The Guardian

2. Gebrek aan Technische Soevereiniteit

De analyse concludeerde dat datalekken niet volledig uitgesloten konden worden bij gebruik van Palantir’s architectuur. Bovendien zou het Zwitserse leger te afhankelijk worden van Palantir-specialisten voor onderhoud en updates, wat de eigen handelingsvrijheid in crisissituaties zou beperken.

Het rapport waarschuwde voor een permanente vendor lock-in: “Het leger zou Palantir-specialisten permanent ter plaatse nodig hebben, wat de capaciteit om in crisissituaties zelfstandig te handelen zou beperken.” SWI swissinfo.ch

3. Reputatierisico’s en Ethische Bezwaren

Palantir ligt internationaal zwaar onder vuur vanwege:

• ICE-contracten: De software wordt gebruikt door de Amerikaanse immigratiedienst (ICE) voor het opsporen en deporteren van migranten. In juni 2025 verschenen beelden van brutaliteiten waarbij ICE-agenten migranten opspoorden met Palantir-software. SWI swissinfo.ch
• Militaire operaties: Het bedrijf tekende recent een $10 miljard contract voor 10 jaar met het Amerikaanse leger en speelt een centrale rol bij militaire operaties, inclusief controversiële missies. SWI swissinfo.ch
• Gaza-conflict: Palantir’s betrokkenheid bij Israëlische militaire operaties in Gaza heeft geleid tot onderzoek door het Zwitserse Ministerie van Buitenlandse Zaken onder de Zwitserse huurlingenwet. SWI swissinfo.ch

De Zwitserse overheid vreesde dat samenwerking met zo’n controversiële partner het publieke vertrouwen zou schaden en de neutrale positie van het land zou ondermijnen.

Huidige Status: Een Verdeeld Plaatje

Overheid: Definitief Nee

De Zwitserse federale overheid heeft de deur voor Palantir grotendeels gesloten. Voor militaire en overheidstoepassingen blijft het een “no-go” vanwege de strikte neutraliteits- en veiligheidseisen van het land.

Private Sector: Volop in Gebruik

Ironisch genoeg wordt Palantir in de Zwitserse private sector nog steeds op grote schaal gebruikt. Belangrijke klanten zijn onder andere:

• Swiss Re (verzekeraar) – heeft de samenwerking zelfs verlengd voor vijf jaar voor AI-projecten
• Ringier (mediagroep)
• Novartis (farmaceutisch bedrijf)
• Voormalige Credit Suisse

Ongeveer 60 medewerkers werken in Zürich aan de ontwikkeling van Palantir’s Foundry platform, voornamelijk voor civiele toepassingen. SWI swissinfo.ch

Europese Implicaties

De Zwitserse beslissing heeft golfslag veroorzaakt door heel Europa. Na publicatie van het onderzoek waarschuwde Sinan Selen, hoofd van de Duitse binnenlandse inlichtingendienst, Europese veiligheidsdiensten om voorzichtig te zijn met het gebruik van Amerikaanse software.

In het Verenigd Koninkrijk stelden parlementsleden kritische vragen over de £750 miljoen ($950 miljoen) aan Palantir-contracten met het Britse leger en de NHS. Labour-parlementslid Clive Lewis stelde: “Palantir is een organisatie waar de Britse overheid, met betrekking tot de NHS en contracten, ver vandaan zou moeten blijven.” The Guardian

De Reactie van Palantir

Palantir heeft de Zwitserse bevindingen krachtig betwist. Een woordvoerder verklaarde: “Er is geen basis voor de claim in het rapport van het Zwitserse leger over mogelijke toegang tot gevoelige data en er zit geen waarheid in.”

Het bedrijf benadrukt dat klanten altijd volledige controle behouden over hun data, operaties en beslissingen bij gebruik van Palantir software. The Guardian

Alternatieve Oplossingen

De 20-pagina’s tellende evaluatie adviseerde: “Het Zwitserse leger moet alternatieven voor Palantir overwegen. Europese bedrijven bieden vergelijkbare oplossingen en zijn meer vertrouwd met Europese dataprotectiewetten.”

Hoewel het rapport Europese alternatieven aanbeval, hebben de Zwitserse autoriteiten niet publiekelijk bekendgemaakt welke specifieke softwareoplossingen ze nu gebruiken in plaats van Palantir.

Conclusie: Soevereiniteit Boven Technologie

De Zwitserse beslissing markeert een belangrijk precedent in het debat over digitale soevereiniteit versus technologische capaciteit. Het land koos bewust voor minder geavanceerde technologie om controle over gevoelige data te behouden en zijn neutrale positie te beschermen.

Deze keuze weerspiegelt een groeiende Europese bezorgdheid over afhankelijkheid van Amerikaanse Big Tech, vooral wanneer het gaat om militaire en veiligheidstoepassingen. In een tijd waarin data de nieuwe olie wordt genoemd, laat Zwitserland zien dat sommige landen bereid zijn technologische voorsprong op te offeren voor nationale autonomie.

Bronnen:

• SWI swissinfo.ch – “Why Palantir is becoming a risky bet for Switzerland” (22 december 2025)
• The Guardian – “MPs question UK Palantir contracts after investigation reveals security concerns” (22 december 2025)
• Morning Star – “MPs raise concerns over Palantir after Swiss army ‘could not rule out data leak’” (22 december 2025)
• Republik – Origineel onderzoek (9 december 2025)